سید همایون شاه عالمی
حرمت همسایه
بعد از اعضای خانواده همسایگان نزدیک ترین کسان برای انسان بشمار میروند. همسایه ها ی که با یک خانواده دیوار مشترک دارند بعضاً آواز اعضای خانواده را میشنوند. و بر اعضای خانواده آواز همسایگان را میشنوند. ما همیشه از حالات و چگونگی زندگی همسایه مطلع میشویم، اگر خدای ناخواسته کدام حادثه غیر مترقبه و یا غم بزرگی به سر ما میآید اولین کسانی که اطلاع حاصل میکنند همسایه های در به دیوار ما میباشند. از خوشی ها ، کامیابی ها،حالات اقتصادی ، دگرگونی های زندگی، ازدواج ، تولد اطفال و دیگر تغیرات زندگی ما قبل ازینکه اقارب نزدیک ما اطلاع حاصل کنند همسایه ها خبر میشوند. از این سبب داشتن همسایه های نیک سیرت و خیر خواه محیط زیست انسان را سالم تر ساخته و موجب سهولت در امور زندگی میشود. داشتن همسایه های که سر و کار شان با معارف،علم،هنر، کتاب و قلم است و برخوردار از آداب و فرهنگ متمدن هستند در قسمت رشد سالم و تربیه صحیح اولاد ما رول و سهم خیلی مثبتی دارد. چون والدین با فرهنگ همواره در تلاش اند که فرزندان شان را نیز فرهنگی و مودب به جامعه تقدیم کنند و به فراگیری علوم و کسب و هنر آن ها را تشویق و ترغیب میکنند. یک ضرب المثل معروف است:
( با ماه نشینی ماه شوی – با دیگ نشینی سیاه شوی)
و یا اصطلاحی تر از آن ( گل از گل رنگ میگیرد، خربزه از خربزه)
معلوم دار زمانیکه بچه های ما با همبازی های با تربیت و به اصطلاح پدر کرده سر و کار داشته باشند ، خیال ما هم راحت میباشد .
خوب تا حال فقط شرح همسایه های خوب بود که فقط نصیب اشخاص خوش شانس و مسعود میگردد. و اما اگر از بخت بد همسایه های بد کار و بد کردار و مخصوصاً همسایه های که به اعمال زشتی چون استعمال مواد مخدر، کشیدن چرس و غیره عادت دارند نصیب انسان شود؟ در آن صورت زندگی مشکل خواهد شد.
مولانا جلال الدین (رح) فرمود:
تنهای و بیکسی بسی خوبتر است از صحبت آن که فاسد و فتنه گر است
البته همه میدانیم که خوب بودن و بد بودن هیچ ارتباطی به باسواد بودن و یا بیسواد بودن ندارد ، هستند با سواد های که همچون شیطان در قالب انسان زندگی میکنند و بی سواد های هم وجود دارند که به فرشته میمانند و اما همسایه های ضرر رسان و بد عمل که عادت به اعمال چون دزدی، استعمال مواد مخدر،چرس و مشروب قمار دارند حتماً تاثیرات منفی را برای همسایه ها ایجاد میکنند.
ضرب المثل مشهوری دیگری هم داریم ( مار به هر کجا کج رود به سوراخ خودش راست میرود) اما روی این ضرب المثل هم چندان نمیتوان حساب کرد زیرا ما ضرب المثل معروفی دیگری نیز داریم ( ترک عادت مرض است). اگر همسایه دزد باشد و موقع مساعد مال خانه هر گز سر جایش باقی نخواهد ماند.
یادم هست که در حدود پنج سالم بود در مجاورت ما خانواده ی نسبتاً فقیری زندگی میکردند ، یک خانم در حدود 43 ممکن 45 ساله با شوهرش و پسر شان که در اطراف عسکر بود و کمتر به خانه میآمد. چون موقعیت خانه شان نسبت به خانه ما پائین تر بود من این خانم همسایه را خاله پائین میگفتم و چون اکثراً تنها بود من و مادرم به دیدنش میرفتیم و گاهگاهی مادرم غوری پلو را سخت با دستمال سفید بسته به من میداد که به خاله پائین ببر.
همچنان هر وقت که مادرم مرا بازار میفرستاد میگفت از خاله پائین نیز بپرس اگر به چیزی ضرورت داشته باشد به هر حال رفته رفته من با خاله پائین خیلی انس گرفته بودم که در اواخر نه تنها بخاطر آوردن سودا بلکه به دیدنش هم میرفتم .
یادم هست که شوهرش مرد قد بلند ِ گندمی رنگ بود که مو های چنگ چنگی اش را بالا شانه میزد و همیشه لبخند روی لبانش شگوفه میآورد. و گاهگاهی هم بلند میخندید یگان بار که خانه شان میرفتم تا بپرسم سودا کار است یا خیر؟ خاله در حالیکه پول سودا را برایم میداد با لبخند مخصوصی ابروانش را بالا انداخته میگفت :
بچیم دوسه ساعت بعد بار حتماً بیای که خاته ات بورانی پخته میکنه ، دوکانداره بگو از سر خمره ماست بده.
خلاصه من و خاله پائین خیلی صمیمی بودیم .و او قسمت از خاطرات شیرین و فراموش ناشدنی ایام کودکی من است.
یکی دوسال بعد ما از آنجا کوچ کردیم درآن وقت من تازه به صنف دوم رفته بودم ، خانه نو ما کاملاً دور از آنجا درقسمت شمالغرب کابل بود که من حتی مکتبم را نیز نا گزیر تبدیل کردم و بعد از آن تاریخ هر گز خاله پائین را ندیده ام و نمیدانم خاله پائین کجاست . در جریان که خاله پائین بخانه ما رفت و آمد داشت و روابطی نیکی باهم داشتیم و نزدیک بودیم، تعداد زیادی از خانمهای اقارب ما نیز آمد و رفتی داشتند اما لطف و مهربانی خاله پائین را هیچ کسی نداشت .
-- زمانیکه اولین خانه خود را در ایالت کارولینای شمالی ایالات متحده خریدم و ما آنجا کوچ کردیم ، فردا صبح آن روز یادم است که درست سر ساعت هفت صبح زنگ دروازه به صدا درآمد، در را گشودم مقابلم دخترک در حدود هشت ساله را یافتم که به زبان انگلیسی گفت : ( سلام ! ما آنجا زندگی میکنیم دستش را بطرف مقابل سرک فرعی برده با انگشت شهادتش به خانه کوچکی اشاره کرد که از خشت پخته درست شده و حویلی آن خیلی تمیز و سبزه هایش منظم درو شده بود ، با دخترک احوال پرسی کردم فوراً خنده به لبانش نقش زد و گفت : مادر کلانم گفت: لطفاً صبحانه درست نکنید ما برایتان می آوریم هر چه گفتم آخر به شما تکلیف میشود گفت نه همین حالا رفته می آورم ( گرَن ما ) مادر کلان آماده کرده است . چند لحظه بعد دیدم که خانم همسایه با نواسه اش در حالیکه پتنوس های مملو از بسکیت های تازه، چند نوع مربا ی خانگی ، تخم جوشانده انواع کلچه ها و کیک در دست شان بود آمدند خانم همسایه خودش را( لینه)معرفی کرد و گفت با شوهرش مدت 40 سال است آنجا زندگی میکنند.
و بعد گفت شما تازه کوچ آمدید فکر کردم شاید ظروف تان روی دست نباشد چیز های را که آورده ام تمام آنها (کوشر) هستند یعنی چیز حرام و گوشت خوک ندارد من خیلی سپاسگذاری کرده گفتم بیآید داخل ؟ ولی قبول نکرده گفت هنوز جابجا نشده اید هر گاه جابجا شده و خستگی تان رفع شد حتماً میآییم.
لینه با شوهرش ( جیمی) که فعلاً هفتاد وهشت سال دارد هنوز هم دوستان بسیار خوب ما هستند در حالیکه ما از آنجا کوچ کردیم هنوز هم رفت و آمد داریم لینه از ما غذا های افغانی را آموخته است چنان قابلی میپزد که بویش دیوانه میکند و بسیار خوش مزه و با کیفیت میباشد. جیمی و لینه از جمله بهترین همسایه بوده که تا حال داشته ام . وبا ما همیشه جوانمردی و احسان کرده اند.
ابن سینا فرمود:
جوانمردی از کار ها بهتر است جوانمردی از خوی پیغمبر است
دوگیتی شود بر جوانمرد راست جوانمرد باش دو گیتی تر است
معذورم اگر با این قصه های بچه گانه باعث ضیاع وقت گرانبهای شما شده باشم ولی من ازین خاطراتم چنین تجربه گرفته ام که داشتن همسایه خوب و مهربان خود یک نعمت و سرمایه بزرگ است. رودکی سمر قندی گفت:
بروز تجربه روزگار بهره گیر که بهر دفع حوادث ترا بکار آید
و البته خوبی هم همیشه دوجانبه میباشد. سعدی (رح) فرمودند:
بنی آدم اعضای یک دیگر اند که در آفرینش زیک گوهر اند
چو عضوی به درد آورد روزگار دگر عضو ها را نماند قرار
تو کز محنت دیگران بی غمی نشاید که نامت نهند آدمی
ابیات فوق به چند زبان مختلف ترجمه شده و به دیوار تعمیر ملل متحد واقع در نیویارک حک شده است.
مسایل همسایگی و همسایه داری میتواند به سطح ممالک نیز به حین شکل صدق کند شنیدم مرحوم محمد ظاهر خان شاه سابق و بعد ها بابای ملت نیز گفته بود( کسی که خانه همسایه را آتش میزند خانه خودش نیز آتش میگیرد)
در خاتمه به امید موفقیت و سلامتی شما عزیزان با تقدیم سروده ( حرمت همسایه ) از حضور مبارک شما مرخص شده به بارگاه خداوند دعا کنیم که اولا توفیق دهد که ما خود همسایگان شایسته به همسایگان خویش باشیم و ثانیاً خداوند همسایه های نیک سیرت نصیب ما کند.
خداوند یار تان و روزگار بکام تان
حرمت همسایه
ز بس همسایه نزدیک و قرین است حق آن جزء شرع و جزء دین است
به نرمی و تحـمل زنـدگی کن به لطف خوش بیا پایندگی کن
حق همسایه از قرآن بیآموز شوی همسایه را حامی و دلسوز
به خانه گاهی آید گر مصیبت چو برق آید بپرسد آن مشقت
عمر گفتا ز دل آن همسرش را کمی آبی به شوربایت بیفزا
که همسایه یهودی ما فقیر است حقش بر ماست زآنکه زار و پیراست
اگر همسایه باشد گبر و هندو به یکسان است بر تو حق هر دو
دو همسایه اگر با هم نسازند بزودی خانه ی خود را بسوزند
قراری تو چو همسایه قرار است که نزدیکتر زخویش است و تباراست
عیادت کن اگر بیمار گردد سخاوت کن اگر نا چار گردد
قرین و مونس و غمخوار باشید به روز بد همیشه یار باشید
همای نیکی بر عجز است میمون
بیا با عجز باش و شو ( همایون)
سید همایون شاه عالمی
27 نوامبر 2008م
وزیر اکبر خان مینه
کابل - افغانستان